CBAM: Welke verplichtingen gelden er in 2026 voor importeurs in de Europese Unie?

Het CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), ook wel CBAM (CO2-belasting) genoemd, is een structurele hervorming van de internationale handel die door de Europese Unie is ingevoerd.

Het doel is om een CO₂-prijs in te stellen op de invoer van bepaalde producten om een gelijke concurrentiepositie te waarborgen tussen Europese producenten die onderworpen zijn aan de EU ETS en importeurs van goederen uit derde landen.

In het kader van de ecologische transitie en de strijd tegen klimaatverandering vormt dit mechanisme een ingrijpende wijziging voor importeurs. Het introduceert nieuwe administratieve, declaratie- en operationele verplichtingen, die een aanpassing van interne processen en leveranciersrelaties vereisen.

Dit artikel biedt een volledige en gedetailleerde handleiding over de CBAM-verplichtingen voor importeurs in Europa, met aandacht voor de regelgevende, praktische en strategische aspecten.

Wat is het CBAM en waarom is het ingevoerd?

Het CBAM is een mechanisme dat door de Europese Unie is ingevoerd om een CO₂-prijs toe te passen op de invoer van bepaalde producten op basis van hun CO₂-uitstoot. Het is ontworpen om te voorkomen dat Europese bedrijven hun productie verplaatsen naar landen met minder strenge milieunormen.

Dit instrument maakt deel uit van de European Green Deal, gedragen door de Europese Commissie, en is een uitbreiding van het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS).

Volgens Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie:

« Ik ben verheugd over het politieke akkoord dat vanmorgen is bereikt over het voorstel van de Commissie betreffende een mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grenzen. Dit is een centraal element van onze Europese Green Deal en beoogt het risico van koolstoflekkage te voorkomen. Dit is een enorme stap vooruit nu we onze klimaatambities verhogen. »

Bron: persbericht van de Europese Commissie (Press Corner)

Het doel is dus tweeledig:

• De wereldwijde CO₂-uitstoot verminderen
• De Europese industrie beschermen tegen oneerlijke concurrentie

Welke producten vallen onder het CBAM?

In eerste instantie betreft het CBAM een beperkt aantal sectoren met een hoge koolstofintensiteit.

Momenteel vallende producten:

• Cement
• IJzer en staal
• Aluminium
• Kunstmest
• Elektriciteit
• Waterstof

Te onthouden:

Sector	Niveau van koolstofblootstelling	CBAM-impact
Staal	Zeer hoog	Hoog
Aluminium	Hoog	Hoog
Cement	Zeer hoog	Hoog
Kunstmest	Hoog	Matig tot hoog
Elektriciteit	Variabel	Specifiek
Waterstof	Opkomend	In ontwikkeling

Wie valt onder de CBAM-verplichtingen?

De CBAM-verplichtingen gelden voor:

• Importeurs die in de Europese Unie zijn gevestigd;
• Indirecte douanevertegenwoordigers;
• CBAM-aangevers.

Elk bedrijf dat goederen invoert die onder het CBAM vallen (staal, aluminium, cement, kunstmest, elektriciteit, waterstof, enz.) moet voldoen aan de eisen van het mechanisme, inclusief de aangifte van emissies en uiteindelijk de aankoop en inlevering van CBAM-certificaten.

In de praktijk betreft dit:

• Industriële bedrijven die grondstoffen of componenten invoeren voor hun productie;
• Distributeurs die ingevoerde producten in hun toeleveringsketen integreren;
• Traders die internationale inkoop-verkooptransacties uitvoeren;
• Internationale handelsbedrijven die werken met invoerstroom die onder het CBAM valt.

Deze partijen moeten een geschikte organisatie opzetten om leveranciersgegevens te verzamelen, de emissies van ingevoerde producten te berekenen en te voldoen aan de declaratieverplichtingen van de Europese Unie.

Wat zijn de belangrijkste verplichtingen voor importeurs?

De CBAM-verplichtingen bestaan uit verschillende belangrijke stappen:

1. Registreren als CBAM-aangever

De importeur moet zich registreren bij de bevoegde autoriteiten en de status van geautoriseerde CBAM-aangever verkrijgen.

2. CO₂-emissiedata verzamelen

De importeur moet bij zijn leveranciers de nodige informatie verkrijgen om de emissies van ingevoerde producten te berekenen, in het bijzonder:

• Directe emissies (scope 1);
• Indirecte emissies (scope 2, indien van toepassing);
• Productiegegevens van de ingevoerde goederen.

3. CBAM-emissies declareren

Jaarlijks moeten importeurs een CBAM-aangifte indienen met:

• De hoeveelheden ingevoerde goederen;
• De daarmee samenhangende CO₂-emissies;
• Het land van oorsprong van de producten;
• De gebruikte methodologie voor de berekening van de emissies.

Deze aangifte stelt de autoriteiten in staat om de naleving van de invoer met de eisen van het CBAM-mechanisme te controleren.

4. CBAM-certificaten kopen en inleveren

Vanaf de definitieve fase moeten importeurs:

• CBAM-certificaten kopen die overeenkomen met de ingevoerde emissies;
• CBAM-certificaten inleveren op jaarbasis volgens de gedeclareerde emissies.

5. Gegevens bewaren en archiveren

Bedrijven moeten alle bewijsstukken bewaren:

• Leveranciersgegevens: emissies, methoden en volumes;
• Emissieberekeningen: gebruikte methoden en resultaten;
• Douanedocumenten: invoeraangiften;
• CBAM-aangiften: rapporten die aan de autoriteiten zijn verzonden.

Deze elementen moeten betrouwbaar worden gearchiveerd en gemakkelijk toegankelijk zijn bij controles door de bevoegde autoriteiten om de naleving van de CBAM-aangiften aan te tonen.

Wat zijn de stappen voor CBAM-naleving?

Het mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grenzen (CBAM), ook wel CO2-belasting genoemd, wordt in twee fasen uitgerold:

Overgangsfase (2023–2025)

Gedurende deze periode moeten bedrijven zich voorbereiden op de nieuwe verplichtingen zonder directe financiële impact:

• Geen verplichting tot aankoop van CBAM-certificaten;
• Verplichting tot driemaandelijkse rapportage van de betrokken invoer;
• Verzamelen en doorgeven van gegevens over CO₂-emissies.

Definitieve fase (vanaf 2026)

Vanaf 2026 wordt het mechanisme volledig operationeel:

• Verplichte aankoop van CBAM-certificaten die overeenkomen met de ingevoerde emissies;
• Indiening van volledige jaarlijkse aangiften;
• Financiële naleving van de eisen van het mechanisme.

Welke gegevens moeten worden verzameld?

In het kader van het CBAM moeten importeurs een betrouwbaar en gestructureerd systeem voor gegevensverzameling opzetten.

Verplichte te verzamelen gegevens

• Productidentificatie (GN-code) waarmee de goederen precies kunnen worden ingedeeld volgens de douanenomenclatuur en de toepasselijkheid op het CBAM (CO2-belasting) kan worden bepaald;
• Ingevoerde hoeveelheden van het product, uitgedrukt in de juiste eenheden (ton, kilogram, MWh, enz.), om de betrokken volumes te meten;
• Directe emissies van het product, overeenkomend met de broeikasgassen die tijdens het productieproces zijn gegenereerd;
• Indirecte emissies (afhankelijk van het product), met name gerelateerd aan het energieverbruik voor de productie, zoals elektriciteit;
• Berekeningsmethodologie, met specificatie van de methoden, gegevensbronnen en aannames die zijn gebruikt om de emissies te schatten;
• Productieland, dat de geografische oorsprong van de goederen aangeeft en het toepasselijke regelgevende kader identificeert;
• Installatiegegevens van de productie, met informatie over de fabricagesites (locatie, industriële processen, gebruikte technologieën) om de traceerbaarheid en betrouwbaarheid van de gedeclareerde gegevens te waarborgen.

Voorbeeld van een verzameltafel

Gegeven	Beschrijving	Bron
Productcode	GN-douanecode	Douaneaangifte
Directe emissies	CO₂ gegenereerd tijdens de productie	Leverancier
Indirecte emissies	Verbruikte elektriciteit	Leverancier / energiemix
Ingevoerde hoeveelheid	Volume of massa	Commerciële documenten

Hoe berekent u de emissies in het kader van het CBAM?

De berekening van emissies in het kader van het CBAM berust op gestandaardiseerde methodologieën die door de Europese Unie zijn vastgesteld, om een harmonisatie van gegevens en vergelijkbaarheid tussen verschillende operators en derde landen te waarborgen.

Vereenvoudigde formule

Criteria voor variatie van emissiefactoren

• Het type product: elk product heeft een eigen koolstofintensiteit, gerelateerd aan de gebruikte grondstoffen en de benodigde fabricagestappen.
• Het productieland: verschillen in energiemix en regelgeving beïnvloeden het emissieniveau.
• De gebruikte technologieën: modernere en efficiëntere industriële processen leiden over het algemeen tot lagere emissies.

Wat zijn de declaratieverplichtingen onder het CBAM?

De declaratieverplichtingen onder het CBAM berusten op de regelmatige verzameling en doorgifte van informatie over de emissies van ingevoerde goederen:

• Driemaandelijkse aangiften (overgangsfase): operators moeten regelmatig gegevens over emissies van ingevoerde goederen doorgeven om een geleidelijke follow-up tijdens de overgangsperiode te garanderen.
• Jaarlijkse aangifte (definitieve fase): jaarlijks moet een volledige aangifte worden ingediend met alle informatie over emissies en ingevoerde volumes.
• Emissieonderbouwing: de gedeclareerde emissies moeten worden ondersteund door betrouwbare en gedocumenteerde gegevens om hun juistheid en naleving aan te tonen.
• Doorgifte via een specifiek CBAM-register: alle informatie moet worden gecentraliseerd en via een specifiek register worden doorgegeven om traceerbaarheid en follow-up van de aangiften te waarborgen.

Principes voor aangiften

• Juist: de gedeclareerde informatie moet de werkelijkheid van emissies en productiegegevens getrouw weergeven, zonder significante fouten of benaderingen.
• Controleerbaar: de gegevens moeten op elk moment kunnen worden gecontroleerd en onderbouwd met betrouwbare documenten en traceerbare bronnen.
• Traceerbaar: elke gegeven moet van oorsprong tot aangifte kunnen worden nagegaan om volledige transparantie te garanderen.

Wat zijn de risico’s bij niet-naleving?

Het niet naleven van de verplichtingen met betrekking tot de CO2-belasting (CBAM) kan belangrijke gevolgen hebben voor importeurs, zowel financieel, operationeel als regelgevend, zoals:

• Financiële boetes;
• Weigering van invoer;
• Administratieve sancties;
• Blokkering bij de douane.

Hoe bereidt u zich effectief voor op het CBAM?

Om de eisen van het CBAM effectief te anticiperen, is het essentieel om de aanpak vooraf te structureren en goede praktijken toe te passen die naleving waarborgen en interne processen optimaliseren.

Belangrijkste stappen voor CBAM-naleving

• De betrokken producten identificeren door vast te stellen welke goederen onder het CBAM vallen om de inspanningen te richten op de werkelijk geraakte stromen;
• Leveranciers in kaart brengen door de toeleveringsketen te analyseren om partijen te identificeren die betrouwbare emissiegegevens kunnen leveren;
• Een gegevensverzamelingssysteem opzetten door de aanlevering van benodigde informatie voor emissieberekeningen te structureren en te centraliseren;
• Interne teams opleiden door medewerkers te sensibiliseren voor de CBAM-verplichtingen;
• Processen automatiseren met digitale tools om berekeningen te verbeteren, fouten te beperken en efficiëntie te verhogen;
• Koolstofvolgsystemen opzetten om emissies continu te volgen en declaratieverplichtingen en regelgevende ontwikkelingen te anticiperen.

Strategische best practices CBAM

• CBAM integreren in de supply chain-strategie;
• Samenwerken met leveranciers die betrouwbare gegevens kunnen leveren;
• De kosten van certificaten anticiperen;
• Interne audits opzetten.

Stap	Actie	Beschrijving	Periode / Timing
1	Identificatie van toepasselijkheid	Controleren of de ingevoerde producten onder het CBAM vallen (cement, staal, aluminium, kunstmest, elektriciteit, waterstof, enz.)	Van tevoren
2	Registreren	Registratie als importeur in het CBAM-register van de Europese Unie	Overgangsfase en daarna verplicht
3	Gegevens verzamelen	Emissie- en volumegegevens verkrijgen bij leveranciers buiten de EU	Doorlopend
4	Emissies berekenen	Berekening van directe en indirecte emissies volgens de methodologieën van de Europese Commissie	Doorlopend
5	Emissies declareren	Doorgifte van driemaandelijkse CBAM-aangiften	Overgangsfase (2023–2025)
6	Certificaten kopen	Aankoop van CBAM-certificaten die overeenkomen met ingevoerde emissies	Definitieve fase (vanaf 2026)
7	Certificaten inleveren	Jaarlijkse inlevering van certificaten op basis van gedeclareerde emissies	Vanaf 2026
8	Controleren en auditen	Gegevenscontrole, verificatie door geaccrediteerde instanties	Doorlopend
9	Interne organisatie opzetten	Processen structureren (ERP, douane, inkoop, compliance) en teams opleiden	Doorlopend

Welke impact heeft het CBAM op importeurs?

Het CBAM heeft meerdere significante gevolgen voor importeurs:

1. Financiële impact

Het mechanisme kan leiden tot een stijging van de invoerkosten, met name door de verplichting om CBAM-certificaten te kopen (CBAM), waarvan de prijs is gekoppeld aan de CO₂-emissies van de ingevoerde producten.

2. Operationele impact

Naleving impliceert een complexere douaneprocessen, met extra declaratieverplichtingen en een grotere behoefte aan gegevensopvolging en -beheer, wat nieuwe tools en interne procedures kan vereisen.

3. Strategische impact

Op langere termijn kan het CBAM leiden tot een herconfiguratie van toeleveringsketens, waarbij bedrijven worden aangemoedigd om milieuvriendelijkere leveranciers te prefereren om hun blootstelling aan emissiekosten te verminderen.

Volgens Paolo Gentiloni, commissaris voor Economie:

« Het akkoord van vanmorgen vormt een beslissende stap naar de lancering van het eerste mondiale mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grenzen en ik feliciteer de onderhandelaars van de EU-instellingen hartelijk met dit historische succes. Het CBAM staat centraal in de inspanningen van de EU om haar ambitieuze klimaatdoelen te bereiken in het kader van de European Green Deal. Het stuurt een belangrijk signaal aan producenten wereldwijd: de EU is vastberaden om emissies te verminderen en verwacht hetzelfde engagement van industriële bedrijven die naar de EU exporteren, ongeacht waar ze gevestigd zijn. »

Bron: persbericht van de Europese Commissie (Press corner)

CBAM: overzichtstabel van verplichtingen voor importeurs

Verplichting	Beschrijving	Frequentie	Fase
Registratie	Status van geautoriseerde aangever	Eén keer	Overgangs- & definitieve fase
Gegevensverzameling	Emissiedata leveranciers	Doorlopend	Overgangs- & definitieve fase
CBAM-aangifte	Emissierapportage	Driemaandelijks, daarna jaarlijks	Beide fasen
Aankoop van certificaten	CO₂-compensatie	Jaarlijks	Definitieve fase
Archivering	Bewaring van bewijs	Doorlopend	Beide fasen

Het CBAM, een ingrijpende transformatie voor importeurs

Het CBAM (CO2-belasting) vormt een structurele evolutie van de internationale handel. Het legt Europese importeurs nieuwe verplichtingen op inzake transparantie, rapportage en milieunaleving.

Naast een regelgevende verplichting biedt het CBAM ook kansen:

• de toeleveringsketens te optimaliseren
• de traceerbaarheid te versterken
• en koolstofcriteria te integreren in inkoopbeslissingen

Bedrijven die deze verplichtingen nu al anticiperen, zullen beter gepositioneerd zijn om risico’s te beperken, hun kosten te beheersen en zich duurzaam aan te passen aan dit nieuwe Europese regelgevende kader.

FAQ CBAM: veelgestelde vragen over het mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grenzen

Bronnen:

• Europese Commissie – CBAM-pagina (Engels)
• Guidance & wetgeving CBAM – Taxation and Customs Union (EU) (Engels)
• Handleidingsdocument over de implementatie van CBAM (pdf, Engels)

---